เมื่อวันที่ 18-20 สิงหาคม พ.ศ. 2569 ที่ปรึกษาด้านกฎหมายและนโยบายระดับสูงจำนวน 40 คนจาก 22 ประเทศในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก ได้มารวมตัวกันที่กรุงเทพ ฯ เพื่อเข้าร่วมการประชุมระดับภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกว่าด้วยกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ (Asia-Pacific Regional Conference on International Humanitarian Law) จัดโดยกระทรวงการต่างประเทศของไทย ร่วมกับคณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ (International Committee of the Red Cross – ICRC) ภายใต้หัวข้อ “การรับมือกับความท้าทายร่วมสมัยเพื่อธำรงไว้ซึ่งมนุษยธรรมท่ามกลางความขัดแย้ง”

ในช่วงหนึ่งของการกล่าวเปิดการประชุม นายวิชาวัฒน์ อิศรภักดี ผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำกระทรวงการต่างประเทศ ได้เน้นย้ำถึงบทบาทอันโดดเด่นของภูมิภาคในการรักษาไว้ซึ่งมนุษยธรรมท่ามกลางความขัดแย้ง โดยระบุว่า “ภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกมีส่วนสำคัญอย่างยิ่งในภารกิจนี้ เพราะไม่เพียงมีความหลากหลายทั้งด้านประสบการณ์ วัฒนธรรม และวิถีปฏิบัติทางกฎหมายเท่านั้น แต่ยังมีความมุ่งมั่นร่วมกันในการรักษาไว้ซึ่งมนุษยธรรมในยามเผชิญความขัดแย้งอีกด้วย”

ด้วยความยึดมั่นที่มีร่วมกัน ประกอบกับสถานการณ์โลกปัจจุบันที่มีการขัดกันทางอาวุธมากกว่า 130 กรณีทั่วโลก ที่ประชุมจึงมุ่งเน้นการหารือเพื่อบูรณาการพันธกรณีทางกฎหมายเข้าเป็นส่วนหนึ่งของกฎหมายระดับประเทศตั้งแต่ก่อนเกิดความขัดแย้ง นายเรฌิส ซาวิโอซ (Mr. Régis Savioz) ผู้อำนวยการภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิก คณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ ระบุว่า “เราต้องไม่ยอมรับว่าความทุกข์ทรมานอันแสนสาหัสจากสงครามเป็นเรื่องที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่ต้องร่วมมือกันทำงานเชิงรุกเพื่อสร้างอนาคตที่กฎแห่งสงครามได้รับการยึดมั่นอย่างแท้จริง”

นายวิชาวัฒน์ อิศรภักดี ผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำกระทรวงการต่างประเทศของไทย เน้นย้ำถึงบทบาทอันเป็นเอกลักษณ์ของภูมิภาค พร้อมยืนยันความมุ่งมั่นของไทยในการส่งเสริมการหารือระดับภูมิภาคเกี่ยวกับกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ (Photo Credit: Pattarachai Preechapanich/ICRC)

นายเรฌีส ซาวิโอซ ผู้อำนวยการภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิกของ ICRC กล่าวเปิดการประชุมระดับภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกว่าด้วยกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ (Photo Credit: Pattarachai Preechapanich/ICRC)

เพื่อให้แนวคิดนี้นำไปสู่การคุ้มครองทางมนุษยธรรมอย่างเป็นรูปธรรมในสถานการณ์การขัดกันทางอาวุธ ผู้แทนจากประเทศต่าง ๆ จึงได้ร่วมกันพิจารณามาตรการในทางปฏิบัติในการนำกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศไปบัญญัติไว้ในกฎหมายภายในประเทศ หลักนิยมทางทหาร การวางแผนยุทธการ และแนวปฏิบัติด้านการบริหารจัดการ พร้อมเน้นย้ำบทบาทสำคัญของสถาบันระดับประเทศซึ่งจำเป็นต้องอาศัยเจตจำนงทางการเมืองที่เข้มแข็ง ต่อเนื่อง และศักยภาพทางเทคนิค เพื่อให้กฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศได้รับการปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด

ตลอดการหารือทั้งในที่ประชุมใหญ่และกลุ่มย่อย ผู้เข้าร่วมได้แลกเปลี่ยนมุมมองต่อประเด็นความท้าทายร่วมสมัยต่อการให้ความคุ้มครองด้านมนุษยธรรมในหลากหลายมิติ ได้แก่ ความสัมพันธ์ระหว่างกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศกับสันติภาพ การคุ้มครองโครงสร้างพื้นฐานพลเรือนและสถานพยาบาลในสถานการณ์การขัดกันทางอาวุธ ผลกระทบทางมนุษยธรรมที่อาจเกิดขึ้นจากการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในการขัดกันทางอาวุธ ตลอดจนปฏิบัติการค้นหาและกู้ภัย ซึ่งรวมถึงการค้นหาและช่วยเหลือผู้ประสบภัยเรืออับปางตามกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศและกฎหมายทางทะเล นอกจากนี้ ที่ประชุมยังได้หารือถึงความริเริ่มและการพัฒนาภายในประเทศที่มุ่งเน้นการสร้างวัฒนธรรมการเคารพและปฏิบัติตามกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ พร้อมแบ่งปันตัวอย่างแนวปฏิบัติที่ดีในการป้องกันการละเมิดกฎหมาย และเน้นย้ำบทบาทของคณะกรรมการระดับชาติว่าด้วยกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศในการขับเคลื่อนกฎหมายภายในประเทศ

นายยูร์ก มอนทานี (Mr. Jürg Montani) หัวหน้าสำนักงานภูมิภาคกรุงเทพฯ คณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ ได้กล่าวเน้นย้ำถึงความเร่งด่วนในเรื่องนี้ว่า “โลกกำลังเผชิญกับความท้าทายด้านมนุษยธรรมครั้งใหญ่ แต่ทุกฝ่ายสามารถลงมือเปลี่ยนแปลงแนวโน้มอันน่ากังวลนี้ได้ จากการหารือตลอดการประชุม เราได้เห็นหนทางที่เป็นไปได้มากมาย ซึ่งสิ่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงพันธกรณีทางกฎหมายเท่านั้น แต่ยังเป็นความจำเป็นในทางศีลธรรมอีกด้วย”

ที่ปรึกษาด้านกฎหมายและนโยบายระดับสูงจาก 22 ประเทศในเอเชียแปซิฟิก เข้าร่วมการประชุมเพื่อเสริมสร้างการหารือและความร่วมมือด้านกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ (Photo Credit: Pattarachai Preechapanich/ICRC)

การประชุมครั้งนี้ไม่เพียงมีบทบาทในการกำหนดยุทธศาสตร์ระดับภูมิภาค แต่ยังเป็นก้าวสำคัญในการเชื่อมโยงการดำเนินงานระดับพื้นที่ให้สอดคล้องกับกรอบการทำงานในระดับโลก โดยทำให้ประเด็นของภูมิภาคสอดคล้องกับ “ความริเริ่มระดับโลกเพื่อสนับสนุนเจตจำนงทางการเมืองต่อกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ” (Global Initiative to Galvanize Political Commitment to International Humanitarian Law) ความริเริ่มนี้เปิดตัวไปเมื่อเดือนกันยายน พ.ศ. 2567 โดยบราซิล จีน ฝรั่งเศส จอร์แดน คาซัคสถาน แอฟริกาใต้ และคณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ เพื่อผลักดันให้กฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศเป็นวาระสำคัญในทางการเมืองระดับโลก ทั้งนี้ ภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกมีบทบาทสำคัญต่อความริเริ่มนี้ โดยมีประเทศออสเตรเลีย บังกลาเทศ อินโดนีเซีย ปากีสถาน และฟิลิปปินส์ ทำหน้าที่เป็นประธานร่วมในกลุ่มย่อย ขณะที่ประเทศอื่น ๆ อาทิ กัมพูชา ฟีจี ญี่ปุ่น ลาว มาเลเซีย หมู่เกาะมาร์แชลล์ มองโกเลีย เนปาล นิวซีแลนด์ ศรีลังกา ไทย และติมอร์-เลสเต ก็ได้เข้าร่วมความริเริ่มนี้อย่างเป็นทางการแล้ว

ในการประชุมนี้ ผู้แทนจาก 5 ประเทศผู้ก่อตั้ง ได้แก่ บราซิล จีน ฝรั่งเศส คาซัคสถาน และแอฟริกาใต้ ได้ร่วมกับผู้แทนจากคณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ เปิดเสวนาช่วงพิธีเปิดในหัวข้อ “ความริเริ่มระดับโลกด้านกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ: การให้ความสำคัญต่อกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศในทุกระดับ” (Global IHL Initiative: Prioritizing IHL at All Levels) โดยมีคณะทูตานุทูตในกรุงเทพฯ เข้าร่วมรับฟัง นอกจากนี้ ผลสรุปจากการประชุมทั้งสามวันจะนำไปใช้สะท้อนมุมมองของภูมิภาคที่มีต่อความริเริ่มนี้ เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการประชุมระดับสูงว่าด้วยความเป็นมนุษย์ในสงคราม (High-Level Conference on Humanity in War) ซึ่งจะจัดขึ้น ณ ประเทศจอร์แดน ในวันที่ 7 ธันวาคม พ.ศ. 2569 ด้วย

ผู้แทนจาก 5 ใน 6 ประเทศผู้ก่อตั้งความริเริ่มระดับโลกเพื่อสนับสนุนเจตจำนงทางการเมืองต่อกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ พร้อมด้วยผู้แทนจากคณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ ร่วมแบ่งปันมุมมองในหัวข้อพิธีเปิดการประชุม: “ข้อริเริ่มด้านกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศระดับโลก: การให้ความสำคัญต่อกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศในทุกระดับ” (Photo Credit: Pattarachai Preechapanich/ICRC)

นางสาวพินทุ์สุดา ชัยนาม อธิบดีกรมองค์กรระหว่างประเทศ กระทรวงการต่างประเทศ กล่าวปิดการประชุมโดยกล่าวถึงแนวทางในอนาคตว่า “ดิฉันเชื่อมั่นว่าการประชุมครั้งนี้จะเป็นแรงบันดาลใจให้ทุกฝ่ายมุ่งมั่นสานต่อเจตนารมณ์ในการขับเคลื่อนหลักการของกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ ผ่านความริเริ่มระดับโลกและนโยบายภายในของแต่ละประเทศ ตลอดจนเป็นการเตรียมพร้อมสำหรับการประชุมระดับสูงว่าด้วยความเป็นมนุษย์ในสงคราม (High-Level Conference on Humanity in War) ณ ประเทศจอร์แดน ในช่วงปลายปีนี้”

ผลลัพธ์จากการประชุมที่กรุงเทพฯ ได้ส่งต่อเจตนารมณ์ที่ชัดเจนให้แก่ผู้เข้าร่วมประชุม นั่นคือการเปลี่ยนการหารือระดับภูมิภาคให้เกิดผลสัมฤทธิ์เป็นการปฏิบัติจริงในแต่ละประเทศ ความมุ่งมั่นและแนวทางที่ได้ร่วมกันหล่อหลอมขึ้นตลอดสามวันนี้ ประกอบกับการประชุมระดับสูงว่าด้วยความเป็นมนุษย์ในสงครามที่กำลังจะมาถึง มีบทบาทสำคัญในการทำให้กฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศไม่ได้เป็นเพียงตัวอักษรบนแผ่นกระดาษ แต่ได้รับการยึดมั่นและปฏิบัติตามอย่างจริงจัง เพื่อคุ้มครองศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ในยามที่จำเป็นมากที่สุด

คณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศและกระทรวงการต่างประเทศของไทย ร่วมมือกันขับเคลื่อนการหารือและความร่วมมือด้านกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ (Photo Credit: Pattarachai Preechapanich/ICRC)

แปลและเรียบเรียงจาก Thailand: Asia-Pacific states chart path to strengthen international humanitarian law and preserve humanity in conflict