همزمان با روز جهانی صحت ۲۰۲۶، توجه ها به چالش های فوری صحی در افغانستان معطوف میشود. جاییکه سال ها درگیری های گذشته و مخاصمات کنونی، مشکلات اقتصادی و انکشافی، و حوادث طبیعی، سیستم صحی از قبل بیش از پیش تحت فشار قرار داده است. میلیون ها تن همچنان با دسترسی محدود به خدمات صحی مواجه اند، به ویژه زنان، کودکان و جوامع مناطق دورافتاده.
با وجود این چالش ها، حمایت کمیته بینالمللی صلیب سرخ (آی سی آر سی) از ۴۶ مرکز صحی اساسی و یک شفاخانه ولسوالی مربوط به جمعیت هلال احمر افغانی، نقش قابل توجهی در بهبود زندگی مردم ایفا کرده است.
در سال ۲۰۲۵، بیش از ۱.۲ میلیون بیمار، که اکثریت آنان را زنان و کودکان تشکیل می دهند، همچنان به خدمات مراقبتهای وقایوی و تداوی اولیه در مراکز صحی اساسی مورد حمایت آی سی آر سی دسترسی پیدا کردند. ارائه خدمات در مراحل ابتدایی بیماری کمک میکند تا فشار بر سیستم صحی ثانوی که از قبل با ازدحام مواجه است، کاهش یابد.
پروین در جریان بازدیدش از مرکز صحی اساسی حضرت ابوبکر صدیق، یکی از کلینیک های مورد حمایت آی سی آر سی در هرات. (عکس: آی سی آر سی/ دواجان رحیمی)
پروین یوسفی، بیماری که به یکی از مراکز صحی اساسی در ولایت هرات مراجعه کرده، میگوید،”من باردار هستم و این کلینیک در تمام دوران بارداری از زنانی مانند من حمایت میکند. داکتران خدمات قبل و بعد از زایمان را ارائه میکنند و وضعیت صحی ما را از آغاز تا پس از تولد نوزاد دنبال میکنند. اقارب و سایر اعضای خانوادهام نیز به اینجا مراجعه میکنند، چون به خدمات آن اعتماد دارند.”
بر اساس پیش بینی دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد، در سال ۲۰۲۶ بیش از ۱۴.۴ میلیون نفر در افغانستان به کمک های صحی بشردوستانه نیاز خواهند داشت. دهه ها درگیری باعث شده که سیستم صحی کشور به شدت وابسته به کمک های بینالمللی باشد. تداوم بحران و مشکلات شدید اقتصادی نیز سبب شده که بسیاری از خانوادهها دیگر توان پرداخت هزینه خدمات صحی خصوصی را نداشته باشند.
در چنین شرایطی، خدمات صحی ارائه شده از طریق کلینیک های جمعیت هلال احمر افغانی با حمایت آی سی آر سی، نقش حیاتی در نجات جان انسان ها و تضمین دسترسی جوامع آسیب پذیر به خدمات باکیفیت در زمان نیاز ایفا میکند.
داکتر در حال معاینه بُشری کوچک در یک مرکز صحی اساسی در کندهار. (عکس: ای سی آر سی/ امیر محمد)
اختر محمد، باشنده کندهار، اخیراً دختر خردسالش بُشری را پس از مبتلا شدن به زکام به یکی از کلینیک های جمعیت هلال احمر افغانی که از سوی آی سی آر سی حمایت میشود، آورده. او که سال هاست به این کلینیک مراجعه میکند، آن را منبع حیاتی خدمات صحی برای خانوادهاش میداند.
او میگوید، “بیش از دو سال است که هر زمان یکی از اعضای خانوادهام مریض میشود، این کلینیک اولین جایی است که مراجعه میکنم. تمام فرزندانم را به اینجا آوردهام. این مرکز به خانه ما نزدیک است، کارمندان با دقت و مهربانی با بیماران برخورد میکنند و کیفیت خدمات بسیار خوب است.”
او میافزاید، “به عنوان یک معلم که با مشکلات اقتصادی رو به رو هستم، همیشه توان پرداخت هزینه های درمانی را ندارم. در اینجا مشوره، دوا، واکسین و خدمات تغذیهای را به صورت رایگان دریافت میکنیم. برای خانواده هایی مانند ما، این کلینیک تفاوت واقعی ایجاد میکند.”
بخش تغذیه در مراکز صحی اساسی نیز از طریق هماهنگی مؤثر و بسیج شرکای مختلف، از جمله یونیسف و برنامه جهانی غذا، تقویت شده است. همچنان، آی سی آر سی به تأمین مواد غذایی درمانی آماده مصرف (RUTF) برای کلینیک های جمعیت هلال احمر افغانی که تحت پوشش سایر سازمان ها در چارچوب خوشه تغذیه سازمان ملل قرار ندارند، ادامه میدهد.
مراقبت های صحی اولیه همچنان یکی از اولویت های اساسی آی سی آر سی و شرکای آن میباشد و به عنوان یک سیستم حمایتی حیاتی برای مردم نیازمند در سراسر افغانستان عمل میکند. این برنامه نه تنها برای رفاه جوامع محلی مهم است، بلکه برای حفظ درک آی سی آر سی از وضعیت سکتور صحت و تضمین پایداری عملیات بشردوستانه آن در کشور نیز اهمیت دارد.
برای تقویت بیشتر ارائه خدمات صحی، برنامه حمایت از بخش عاجل (ایمرجنسی) آی سی آر سی در سال های ۲۰۲۴–۲۰۲۵ به بهبود پاسخ دهی و مراقبت های عاجل در سراسر افغانستان ادامه داد و خلا ها در ظرفیت های کلینیکی، زیربنا ها و آمادگی برای حالات اضطراری را مورد رسیدگی قرار داد. این تلاش ها بر بهبود کارکرد بخش های عاجل، ارتقای تجهیزات و زیربناها، تقویت مهارت های کارمندان صحی و افزایش آمادگی برای رویدادهای تلفات گسترده متمرکز بود.
در سال ۲۰۲۴، حمایت آی سی آر سی از بخش های عاجل شفاخانه ولایتی غزنی، شفاخانه منطقوی غزنی ، شفاخانه ولسوالی رُخه، شفاخانه ولایتی خوست و شفاخانه ولایتی ترینکوت صورت گرفت. در سال ۲۰۲۵، با ختم حمایت از این شفاخانه ها، این برنامه شفاخانه منطقوی پکتیا، شفاخانه ولایتی بغلان و شفاخانه ۵۰ بستر اداره تنظیم امور زندانها را تحت پوشش قرار داد.
از طریق برنامه آموزشی مراقبت های عاجل ابتدایی، آی سی آر سی در مجموع ۱۶ دوره آموزشی (۱۲ دوره مراقبت های عاجل ابتدایی و ۴ دوره آموزش مربیان) را برگزار کرده و ۲۵۶ کارمند صحی، شامل ۱۱۵ زن و ۱۴۱ مرد را با مهارت های حیاتی نجات جان مجهز ساخته است.
کارمندان صحی در جریان اشتراک در یک دوره آموزشی مراقبت های عاجل ابتدایی در کابل. (عکس: آی سی آر سی/ محمد مسعود صمیمی)
سمیه صمدی، یک نرس از شفاخانه ولایتی بغلان، میگوید، “برگزاری چنین آموزش ها بسیار مفید است، زیرا با یادگیری مراقبت های عاجل ابتدایی میتوانیم کیفیت خدماتی را که ارائه میکنیم، بهبود ببخشیم. دانشی که به دست آوردیم، مانند نحوه مداخله برای پاسخ به نیازهای صحی بیماران در وضعیت بحرانی، قابل انتقال به شفاخانه های است که در آن ها کار میکنیم.”
کارمندان آی سی آر سی در جریان آموزش کمک های اولیه پیشرفته برای کارمندان اطفائیه میدان هوایی کابل. هدف این آموزش تقویت مهارت های عملی آنان در ارائه کمک های فوری و نجات بخش در جریان وظایف عملیاتی و حالات اضطراری بود. (عکس: آی سی آر سی)
در سال ۲۰۲۵، ۵۳ دوره آموزشی کمک های اولیه در ۱۶ ولایت برگزار شد که ۷۷۹ تن را تحت پوشش قرار داد. هدف این دورهها تقویت ظرفیت مراقبت های پیش-شفاخانهای بود تا پاسخ دهندگان بتوانند در محل حادثه و در جریان انتقال بیمار، کمک های فوری و نجات بخش را به موقع ارائه کنند.
کیلیام آرگوته-آرامندیز، متخصص طب حوادث و حالات اضطراری آی سی آر سی در افغانستان میگوید، “تقویت کمک های اولیه و مراقبت های عاجل پیش-شفاخانهای در محور مأموریت بشردوستانه ما قرار دارد، زیرا تضمین میکند که افراد آسیب دیده از درگیری ها و خشونت، پیش از رسیدن به مراکز صحی، کمک های فوری و نجات بخش دریافت کنند.”
او می افزاید، “در آن لحظات حیاتی، هر ثانیه اهمیت دارد. با سرمایه گذاری در آموزش، تجهیزات اساسی و بهبود تنظیم خدمات، ما کمک میکنیم تا اطمینان حاصل شود بیمارانی که در وضعیت عاجل میرسند، به گونه سریع، مصئون و با حفظ کرامت انسانی تداوی شوند. این حمایت نه تنها تأثیر فوری برای کسانی دارد که برای زنده ماندن تلاش میکنند، بلکه در درازمدت باعث تقویت شفاخانه ها نیز میشود تا بتوانند با تاب آوری و دلسوزی به حالات اضطراری روزمره و بحرانهای گسترده پاسخ دهند.”
آی سی آر سی، حمایت از سیستم صحی افغانستان را از طریق همکاری با نهادهای صحی، از جمله وزارت صحت عامه کشور، در اولویت قرار داده است. این حمایت با هدف بهبود دسترسی و پایداری خدمات از طریق برنامه هایی مانند بازتوانی فیزیکی، آموزش کمک های اولیه، تأمین تجهیزات طبی عاجل، آموزشهای تروما و مراقبت های صحی اولیه در همکاری با جمعیت هلال احمر افغانی صورت میگیرد.