زمانیکه حبیبالرحمن، کارگر روزمزد از ولسوالی ارگو ولایت بدخشان، برای نخستین بار فرزندانش را به مرکز بازتوانی فزیکی کمیته بینالمللی صلیب سرخ (آی سی آر سی) در فیضآباد برد، همزمان نگران و باعزم بود. پسر چهار سالهاش، واثیقالله، و دختر یکسالهاش، مینا گل، هر دو با بیماری فلج مغزی به دنیا آمده بودند. او یادآور میشود، “وقتی برای نخستین بار فرزندانم را به این مرکز آوردم، یکی نمیتوانست راه برود و دیگری حتی نمیتوانست بنشیند. اکنون پس از درمان و با وسایل کمکی که برایشان داده شده، واثیقالله به تنهایی راه میرود و مینا گل میتواند خودش بنشیند. این پیشرفت برایم امید واقعی آورده است.”
حبیبالرحمن با دخترش مینا گل (در آغوشش) و پسرش واثیقالله (در حال بازی در پس منظر) در مرکز بازتوانی فزیکی آی سی آر سی در فیضآباد، بدخشان. (عکس: آی سی آر سی/پرویز احمد فیضی)
برای حبیبالرحمن، مسیر از ارگو تا فیضآباد حدود یک و نیم ساعت در هر مسیر طول میکشد. او میگوید این سفر طولانی و پرهزینه است، اما ارزشش را دارد، “با آنکه رفت و آمد برای درمانشان وقت و پول میگیرد، اما ارزشمند است. من کارگر روزمزد هستم، ولی دیدن پیشرفت فرزندانم تمام زحمتها را معنا میبخشد. از کمک هاییکه اینجا دریافت کردیم، صمیمانه سپاسگزارم.”
در پشت داستان خانوادههایی مانند او، هزاران خانواده دیگر قرار دارند که روایت هایشان از شجاعت و پایداری خاموش حکایت دارد. آی سی آر سی، از طریق برنامه بازتوانی فزیکی، هدف دارد تا با بازگرداندن توان حرکتی و تسهیل ادغام اجتماعی کودکان و بزرگسالان مبتلا به فلج مغزی، آنان را در جامعه توانمند سازد. این خدمات که در آغاز تنها به عنوان بخشی اضافی در مراکز توانبخشی ارائه میشد، اکنون به شبکهای گسترده و چند ولایتی تبدیل شده که هزاران بیمار را زیر پوشش قرار داده است. در پس ارقام کسانیکه میان ماههای اگست ۲۰۲۱ تا جون ۲۰۲۵ در مراکز کابل، هرات، مزارشریف، گلبهار، جلالآباد، فیضآباد و لشکرگاه خدمات دریافت کردهاند، داستانهای تأثیرگذار از پیشرفت، استقامت و امید نهفته است.
بر اساس آمارها، کودکان اکثریت کسانی را تشکیل میدهند که از برنامه بازتوانی فیزیکی آی سی آر سی بهرهمند شدهاند. در فاصله چهارساله میان اگست ۲۰۲۱ تا جون ۲۰۲۵، نزدیک به ۱۱،۵۰۰ پسر و بیش از ۸،۰۰۰ دختر مبتلا به فلج مغزی، درمان، خدمات توانبخشی و وسایل کمکی در مراکز بازتوانی فزیکی آی سی آر سی در سراسر کشور دریافت کردهاند. تمرکز ویژه بر درمان کودکان، یکی از نقاط قوت این برنامه را برجسته میسازد که مداخله زودهنگام بوده است. کمک به کودکان در سنین پایین، بهترین فرصت را برای بهبود توان حرکتی، تقویت مهارتهای ارتباطی و مشارکت در زندگی اجتماعی و آموزشی را فراهم میسازد.
زهرا، دختر ده ساله از مزارشریف، نمونه دیگری از این است که پشتکار چگونه میتواند زندگی را دگرگون سازد. زمانیکه مادرش، عابده محمدی، او را در یک سالگی به مرکز بازتوانی فزیکی مزارشریف آورد، زهرا نه میتوانست بنشیند، نه بخزد و نه غذا بخورد. عابده به یاد میآورد، “او حتا در گرفتن اشیا در دست هایش مشکل داشت. همه چیز برایش دشوار بود.”
عابده محمدی با دخترش زهرا در مرکز بازتوانی فزیکی آی سی آر سی در مزارشریف. (عکس: آی سی آر سی/ذبیحالله برمک)
در طول سالها، عابده هر شش ماه زهرا را برای جلسات درمانی به این مرکز میبرد. او با راهنمایی فیزیوتراپیست، تمرینهای خانگی را که در یک کتابچه کوچک توسط وی یادداشت شده، با دقت انجام میدهد. او میگوید، “بخاطر درمان و تمرینهای پیدرپی، زهرا اکنون میتواند خودش لباس بپوشد، غذا بخورد، قلم بگیرد و بنویسد. من واقعاً به پیشرفت او افتخار میکنم.”
با تلاش پیوسته و مراقبت مداوم، پیشرفت زهرا چشم گیر بوده و هر دستاورد کوچک او، مایه خوشحالی مادرش است. عابده با امید، همچنان به بازدید منظم از این مرکز ادامه میدهد و شاهد رشد توانمندی و استقلال بیشتر دخترش است.
نجمالدین هلال، مسئول مرکز بازتوانی فیزیکی در کابل، توضیح میدهد که فلج مغزی یک اختلال رشدی است که در نتیجه آسیب به مغز قبل، هنگام یا پس از تولد رخ میدهد. او میگوید، “این آسیب میتواند بر توانایی مغز در کنترل حرکت و عملکرد عضلات تأثیر بگذارد و در نتیجه باعث مشکلات در هماهنگی، تون عضلاتی، وضعیت بدن و تعادل گردد. در بسیاری از موارد، زمانیکه مراقبت های دوران بارداری محدود باشد، خطر فلج مغزی افزایش مییابد، زیرا این امر میتواند به بروز عوارض در دوران بارداری و زایمان منجر شود.”
در طول چهار سال گذشته، صدها کودک و بزرگسال مبتلا به فلج مغزی در مراکز بازتوانی فزیکی آی سی آر سی درمان شدهاند. در مجموع، ۸۲۸ بزرگسال مبتلا به فلج مغزی میان اگست ۲۰۲۱ تا جون ۲۰۲۵ در تمام ولایات ثبت گردیدهاند که از این میان ۵۱۳ تن (حدود ۶۲٪) مرد و ۳۱۵ تن (حدود ۳۸٪) زن بودهاند. شمار ثبت نام های جدید در سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ بطور چشم گیری افزایش یافته که بیانگر گسترش برنامه و تقویت دسترسی آن است.
ادغام اجتماعی
برنامه های ادغام اجتماعی که کودکان و بزرگسالان مبتلا به فلج مغزی را در فعالیتهای جمعی ادغام مینمایند، نقش بسیار مهمی در روند کلی توانبخشی ایفا کردهاند. از ماه اگست سال ۲۰۲۱ بدین سو، در مجموع ۴۰۰ بیمار (۲۵۷ پسر، ۲۲ دختر، ۱۰۶ مرد و ۱۵ زن) در فعالیت هایی چون فوتسال (فوتبال داخل سالن)، درمان تفریحی و دیگر برنامههای اجتماعی مبتنی بر جامعه شرکت کردهاند.
کودکان در حال بازی فوتسال در سالن ورزشی مرکز بازتوانی فزیکی آی سی آر سی در کابل. (عکس: آی سی آر سی/محمد مسعود صمیمی)
این فعالیتها فرصت بازی، تعامل و بازسازی اعتماد به نفس را در محیطی حمایتگر برای کودکان فراهم میسازد. برای بسیاری از خانوادهها، این برنامههای اجتماعی به اندازه درمان های طبی ارزشمند شدهاند، زیرا به آنان می آموزند که فلج مغزی دلیلی برای انزوا نیست، بلکه فرصتی برای سازگاری، ارتباط و رشد جمعی است.
نجمالدین هلال، میگوید، “تأکید بر درمان کودکان در این برنامه از اهمیت ویژه برخوردار است. شمار بالای کودکان تحت درمان نشان میدهد که تلاش های توانبخشی در مراحل ابتدایی برای بهبود نتایج درازمدت کودکان مبتلا به فلج مغزی حیاتی است.”
حمایت از طریق برنامه بازتوانی فزیکی در شش ماه نخست سال ۲۰۲۵
– ۱۰۴،۶۳۴ بیمار در هفت مرکز بازتوانی فزیکی آی سی آر سی خدمات دریافت کردند.
– ۸،۷۴۸ بیمار جدید ثبت گردیدند که در میان آنان ۵۰۹ تن قطع عضو شده بودند.
– ۱۵،۵۵۰ عضو مصنوعی و وسایل کمکی (پروتز و ارتوز) ساخته و نصب گردید.
– ۷۲،۹۴۹ جلسه فیزیوتراپی برگزار شد.
– ۵،۳۱۱ بازدید خانهگی انجام شد که از آن ۲،۹۲۰ بیمار مستفید شد.
– ۳۴۳ بیمار آموزشهای حرفهای دریافت کردند.
- به ۱،۵۳۴ بیمار قرضههای کوچک بدون سود برای آغاز کسب و کارهای کوچک اعطا شد.