برای زنان در افغانستان، دسترسی به خدمات صحی، تغذیۀ مناسب و فرصت های کسب درآمد میتواند تغییرات چشمگیری در زندگی آنان ایجاد کند، نه تنها در بهبود صحت و رفاه خودشان، بلکه در سلامت و توانمندی خانواده ها و جوامع شان نیز نقش مهمی داشته باشد.
کمیتۀ بین المللی صلیب سرخ (آی سی آر سی) در سراسر کشور، از طریق برنامه های مختلف از زنان و مادران حمایت میکند. این برنامه‌ه ا شامل کمک های نقدی برای زنان باردار و شیرده بمنظور بهبود وضعیت مصونیت غذایی و تغذیۀ آنان، ارائۀ خدمات اساسی صحی و برنامه هایی برای تقویت تاب آوری زنان دارای معلولیت و افزایش مشارکت مؤثرتر آنان در جوامع شان میباشد. افزون بر این، ابتکارات حمایتی غیرمستقیم دیگری نیز در این زمینه اجرا میشود.
حمایت از مادران در دوران بارداری و شیردهی
دوران بارداری و شیردهی از مراحل حیاتی زندگی است که در آن تغذیۀ مناسب میتواند نقش مهمی در حفظ سلامت مادران و نوزادان شان داشته باشد. بمنظور حمایت از زنان در این مراحل، آی سی آر سی و جمعیت هلال احمر افغانی به گونه مشترک پروژه مصونیت غذایی برای زنان باردار و شیرده را تطبیق میکنند. در چارچوب این پروژه، به زنان واجد شرایط به مدت شش ماه کمک نقدی ارائه میشود و همچنان جلسات آگاهی دهی در مورد تغذیه برای آنان برگزار میگردد.
این پروژه که در سال ۲۰۲۳ در قندهار آغاز شد، در سال ۲۰۲۴ به مزارشریف و در سال ۲۰۲۵ به پکتیکا گسترش یافت. در سال ۲۰۲۶، این پروژه به ۱۴۰۰ زن در چهار ولایت، بلخ (۴۰۰ تن)، قندهار (۴۰۰ تن)، پروان (۲۰۰ تن) و خوست (۴۰۰ تن) کمک و رسیدگی میکند.
سیفوره در یکی از مراکز توزیع کمک های نقدی پروژه زنان باردار و شیرده در مزارشریف. (عکس: آی سی آر سی/دوا جان رحیمی)
سیفوره، مادر سه فرزند از مزارشریف، میگوید، “پیش از دریافت این کمک ها، گاهی نمیتوانستیم برای خانواده‌مان سه وعده غذا در روز فراهم کنیم. اکنون میتوانیم برای خود و فرزندان مان غذا تهیه کنیم و مواد غذایی مغذی تری بخریم.”
او میافزاید، “از طریق جلسات آگاهی دهی در مورد تغذیه، همچنان آموخته ایم که کدام مواد غذایی برای مادران و نوزادان شان مفید است. بدون پروژه‌هایی از این دست، زنان باردار در دوران بارداری و هنگام ولادت با دشواری های بیشتری رو به رو میشدند و نوزادان ما نیز ممکن بود از سوءتغذیه رنج ببرند.”
مبینه، نفر سمت راست، در روند توزیع کمک های نقدی همکاری میکند. (عکس: آی سی آر سی/دوا جان رحیمی)
مبینه حبیب زاده، مسئول نقطۀ تماس جمعیت هلال احمر افغانی در مزارشریف، توضیح میدهد که مستفیدشوندگان بر اساس معیارهای مشخص، به ویژه با درنظرداشت مواردی که مادران و نوزادان با مشکل سوءتغذیه مواجه هستند، انتخاب میشوند. این زنان کمک های نقدی ماهوار دریافت میکنند تا مواد غذایی مغذی مورد نیاز خود را خریداری کنند.
او میگوید، “هدف اصلی ما بهبود وضعیت مصونیت غذایی و کمک به پیشگیری از سوءتغذیه در میان مادران و نوزادان شان است، بشمول دوران شیردهی و پس از پایان آن، تا زمینه برای آغاز زندگی سالم تر آنان فراهم شود.”
خدمات صحی برای زنان و مادران
آی سی آر سی از طریق حمایت خود از ۴۷ مرکز صحی ابتدایی جمعیت هلال احمر افغانی، به زنان در سراسر افغانستان کمک میکند تا به خدمات اساسی صحی دسترسی داشته باشند. در فاصله زمانی جون ۲۰۲۵ تا جولای ۲۰۲۶، این مراکز بیش از ۸۰۰ هزار مشاورۀ صحی برای بیماران زن ارائه کرده، در بیش از ۹۸۰ مورد ولادت به مادران کمک نموده، بیش از ۱۱۱ هزار خدمات مراقبت های قبل از ولادت و ۳۹ هزار خدمات مراقبت های پس از ولادت ارائه کرده و بیش از ۱۴۶ هزار دوز واکسین تطبیق نموده اند.
این خدمات به نظارت بر روند بارداری، تشخیص به موقع عوارض احتمالی، فراهم سازی زمینه ولادت مصئون و بهبودی پس از آن، ترویج شیردهی و مراقبت از نوزادان و محافظت از مادران و نوزادان در برابر بیماری های قابل پیشگیری کمک میکنند.
نجیبه، ۳۲ ساله، از ولایت هرات میگوید، “من باردار هستم و پنج فرزند دارم؛ به همین دلیل، معاینات منظم و دریافت دوا برایم بسیار مهم است. هر ماه به این کلینیک مراجعه میکنم، با آن که نیم ساعت از این جا فاصله دارم، زیرا داکتران به خوبی از ما مراقبت میکنند و دواها را به گونۀ رایگان در اختیار ما قرار میدهند.”
او میافزاید، “توانایی پرداخت هزینه خدمات صحی خصوصی را ندارم به همین دلیل، این کلینیک کمک بزرگی برای خانواده ام است. از داکتران و خدماتی که ارائه میکنند، بسیار راضی هستم.”
بیمار، نجیبه، همراه با داکتر الهام، هنگام معاینۀ صحی در مرکز صحی ابتدایی ابوبکر صدیق در هرات. (عکس: آی سی آر سی/دوا جان رحیمی)
برای کارکنان صحی، ارائۀ این خدمات تنها به معنای تداوی بیماری ها نیست بلکه هدف آن اطمینان از این است که زنان در یکی از مهم ترین مراحل زندگی شان، اطلاعات لازم، مراقبت های وقایوی و حمایت به موقع دریافت کنند.
داکتر الهام از کلینیک ابوبکر صدیق بر اهمیت مراقبت های منظم صحی تأکید کرده و میگوید، “ما زنان باردار را تشویق میکنیم تا برای معاینات ماهوار مراجعه کنند تا بتوانیم وضعیت صحی آنان را زیر نظارت داشته باشیم و دواهای مورد نیازشان را فراهم سازیم. واکسین نیز برای محافظت از مادران و نوزادان شان اهمیت دارد. از طریق معاینات منظم، تجویز دواهای مناسب و تطبیق واکسین، تلاش میکنیم از بارداری سالم تر حمایت کنیم و زمینه آغاز زندگی مصون تر را برای نوزادان فراهم سازیم.”
فراهم سازی فرصت ها برای زنان دارای معلولیت
مشارکت اقتصادی میتواند به زنان دارای معلولیت کمک کند تا تاب آوری خود را تقویت کرده و نقش فعال تری در جوامع شان ایفا کنند. آی سی آر سی از طریق آموزش های حرفه ای و فراهم سازی قرضه های کوچک بدون سود، از زنان حمایت میکند تا مهارت های جدید بیاموزند، کسب و کارهای کوچک راه اندازی کنند و درآمد کسب نمایند.
از ماه جون ۲۰۲۵ تا جولای ۲۰۲۶، تعداد ۴۳۷ زن و دختر دارای معلولیت از آموزش های حرفه ای مستفید شدند و ۱۰۱ تن دیگر قرضه های بدون بهره دریافت کردند تا کسب و کارهای کوچک خود را راه اندازی کرده یا گسترش دهند. همچنان بیش از ۳۳،۸۰۰ زن و دختر خدمات فیزیوتراپی دریافت کردند و بیش از ۱۲،۶۰۰ تن دیگر برای بهبود توانایی حرکتی و تقویت تاب آوری شان از وسایل مصنوعی و ارتوپیدی مستفید شدند.
فرضیه ۳۰ ساله و مادر پنج فرزند، در سن ۱۵ سالگی پس از آن که بر اثر استفاده از یک داش سنتی دچار سوختگی شد، پای خود را از دست داد. او با حمایت آی سی آر سی، خیاطی آموخت و در دو سال گذشته از خانه کسب و کار کوچکی را راه اندازی کرده است که در آن برای زنان جامعۀ خود لباس میدوزد.
فرضیه همراه با پسر خردسالش، هنگام دوختن لباس برای مشتری خود در دشت قروق، شهر فیض آباد، ولایت بدخشان. (عکس: آی سی آر سی/حبیب‌الله قادری)
او میگوید، “درآمدی که به دست می آورم، به من کمک میکند تا مصارف فرزندانم را تأمین کرده و نیازهای روزمرۀ آنان را برآورده سازم. بزرگ ترین آرزویم این است که فرزندانم تحصیل کرده و مستقل بزرگ شوند، بتوانند روی پای خود بایستند و آیندۀ بهتری برای خود بسازند.”
در هفت مرکز بازتوانی فیزیکی آی سی آر سی در افغانستان، زنان و دختران نزدیک به ۲۳ درصد نیروی کار این مراکز را تشکیل میدهند. در میان آنان، ۱۵۴ زنان و دختران دارای معلولیت حضور دارند که نقش مهمی در ارائۀ خدمات بازتوانی فیزیکی و حمایت از مشارکت اجتماعی سایر زنان و دختران دارای معلولیت ایفا میکنند.
فراتر از برنامه ها، حمایت از زنان به شیوه‌های مختلف
آی سی آر سی در سراسر افغانستان از زنانی که با چالش های گوناگون رو به رو هستند، حمایت میکند. از ملاقات با زنان بازداشت شده در زندان نسوان کابل گرفته تا فراهم سازی کمک های نقدی چند منظوره برای زنانی که نان‌آور خانواده های شان هستند، این حمایت ها به رفع نیازهای اساسی و حفظ کرامت انسانی آنان کمک میکند.
داکتران و نرس های زن نیز از آموزش های مراقبت های اساسی عاجل و کمک های اولیه مستفید میشوند. آی سی آر سی از طریق برنامۀ بازپیوند خانواده‌ها، به اعضای خانواده هایی که از یکدیگر جدا شده اند کمک میکند تا دوباره با هم ارتباط برقرار کنند. همچنان، آی سی آر سی با همکاری جمعیت هلال احمر افغانی، از طریق جلسات آگاهی دهی در مورد آلودگی ناشی از سلاح ها و مواد انفجاری، به حدود ۲۶۰ هزار زن و دختر دانش و آگاهی لازم را برای محافظت از خود و خانواده های شان در برابر خطرات مواد انفجاری فراهم کرده است.
مجموعۀ این تلاش ها نشان دهندۀ تعهد گسترده تر برای کمک به زنان است تا سالم، مصون و در ارتباط با خانواده ها و جوامع شان باقی بمانند و توانایی و امکانات بیشتری برای شکل دهی به آیندۀ خود داشته باشند.